Phân cấp trong ký kết thỏa thuận quốc tế phải đi đôi với kiểm soát quyền lực
Sáng 7/11, phát biểu tại Hội trường về dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), ĐBQH Lương Đình Hưng (Nghệ An) đề nghị rà soát kỹ các quy định khi mở rộng chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế, bảo đảm nguyên tắc “phân cấp nhưng không buông lỏng; giao quyền nhưng phải kiểm soát được quyền lực”, nhất là đối với các thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh và những vấn đề liên ngành, phức tạp, nhạy cảm.
Xác định thỏa thuận quốc tế theo bản chất, không chỉ căn cứ tên gọi
Đánh giá cao việc 13Vin.com Win Ưin13 Nổ Hũ tổng hợp chi tiết, đầy đủ 73 lượt ý kiến phát biểu của các ĐBQH tại phiên thảo luận Tổ ngày 20/10, ĐBQH Lương Đình Hưng bày tỏ đồng thuận với đa số ý kiến và tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thỏa thuận quốc tế. Theo đại biểu, dự thảo sửa đổi 48/52 điều, chiếm 92,3% tổng số điều của Luật.
Theo đại biểu, dự thảo Luật đã kịp thời thể chế hóa đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế 13Vin Tips, chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo, phát triển; đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực tiễn thi hành Luật.
Thực tiễn cho thấy, số lượng thỏa thuận quốc tế được ký kết ngày càng gia tăng. Từ tháng 7/2021 đến hết năm 2025, có hơn 1.470 thỏa thuận quốc tế do các cơ quan Trung ương, cấp tỉnh và các tổ chức ký kết; gần 900 thỏa thuận quốc tế do các đơn vị trực thuộc ký kết.
Tán thành các quy định đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế đến cấp xã, cấp đơn vị, đại biểu nhấn mạnh việc mở rộng chủ thể ký kết phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, đặc biệt đối với các thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành, phức tạp, nhạy cảm.
Góp ý về phạm vi điều chỉnh và giải thích từ ngữ tại Điều 1 và Điều 2 dự thảo Luật, đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng xác định văn bản thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật phải căn cứ vào chủ thể, mục đích, nội dung cam kết, bản chất và hệ quả pháp lý, không phụ thuộc vào tên gọi.
Đối với văn bản hỗn hợp hoặc những vấn đề phát sinh trong quá trình đàm phán mang bản chất điều ước quốc tế, cần quy định việc tách nội dung hoặc dừng thực hiện theo quy định của Luật Thỏa thuận quốc tế để chuyển sang thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định Luật Điều ước quốc tế.
Lý giải đề xuất này, đại biểu Lương Đình Hưng cho rằng: nếu chỉ căn cứ vào tên gọi mà không xem xét nội dung cam kết, bản chất và hệ quả pháp lý để xác định một văn bản có phải là thỏa thuận quốc tế hay không, sẽ dễ dẫn đến những cách hiểu, cách áp dụng khác nhau trong thực tiễn.
Điều này tiềm ẩn nguy cơ ký kết sai thẩm quyền, sai trình tự, thủ tục hoặc làm phát sinh trách nhiệm pháp lý của quốc gia, nhất là đối với các văn bản hợp tác quốc tế mang tính liên ngành, có nội dung phức tạp, nhạy cảm, rủi ro cao hoặc có khả năng tác động đến chủ quyền, lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh.
Khi mở rộng chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế, cần rà soát kỹ các quy định trong dự thảo Luật nhằm bảo đảm nguyên tắc "phân cấp nhưng không buông lỏng; giao quyền nhưng phải kiểm soát được quyền lực", đặc biệt là các thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành, phức tạp, nhạy cảm.
ĐBQH LƯƠNG ĐÌNH HƯNG (Nghệ An)
Làm rõ căn cứ áp dụng thủ tục rút gọn trong tình huống khẩn cấp
Góp ý về Điều 35 dự thảo Luật quy định trình tự, thủ tục rút gọn chấm dứt, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế, đại biểu Lương Đình Hưng cho rằng cơ chế xử lý nhanh là cần thiết trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, khó lường, nhất là khi phát sinh các tình huống liên quan đến quân sự, quốc phòng, an ninh.
Theo quy định tại Điều 35 dự thảo Luật, trường hợp quá trình thực hiện thỏa thuận quốc tế có sự vi phạm một trong các nguyên tắc quy định tại Điều 3 và việc tiếp tục thực hiện thỏa thuận quốc tế ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích của Việt Nam, cơ quan hoặc người có thẩm quyền được quyết định chấm dứt hiệu lực, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế mà không phải lấy ý kiến của cơ quan, tổ chức có liên quan.
Đại biểu cho rằng quy định này là cần thiết, song dự thảo chưa làm rõ tiêu chí, căn cứ xác định mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích của Việt Nam, đồng thời chưa dự liệu đầy đủ những tình huống khẩn cấp có thể phát sinh trong thực tiễn.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu, bổ sung tại Điều 35 các tiêu chí, căn cứ cụ thể để xác định trường hợp được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn nhằm chấm dứt hiệu lực, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế... Trong đó, cần đặc biệt tính đến những trường hợp phải xử lý gấp do yêu cầu về quốc phòng, an ninh, cứu trợ khẩn cấp, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh.
Cùng với việc làm rõ điều kiện áp dụng, đại biểu đề nghị quy định cụ thể trách nhiệm thông báo, báo cáo cấp có thẩm quyền về việc chấm dứt hiệu lực, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế theo thủ tục rút gọn, cũng như trách nhiệm cập nhật cơ sở dữ liệu theo quy định của Luật.
Những kiến nghị này nhằm bảo đảm việc mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế gắn với kiểm soát quyền lực, đồng thời tạo cơ sở xử lý kịp thời các tình huống cấp bách, bảo vệ quyền, lợi ích của Việt Nam trong hoạt động hợp tác quốc tế.