VEFTA mở cơ hội cho thủy sản Việt Nam vào thị trường cao cấp

Ngày 18/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng 13Win20 Xócđĩa, 13Vim Nổhũ nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng và đại diện bốn nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, đã ký kết Hiệp định VEFTA.

Hiệp định bao trùm nhiều lĩnh vực, từ thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ đến hải quan, kiểm dịch động thực vật và phát triển bền vững. Trong bối cảnh kim ngạch thương mại Việt Nam - EFTA hiện đạt trung bình gần 2 tỷ USD mỗi năm, VEFTA được kỳ vọng tạo động lực mở rộng hợp tác, đặc biệt với những ngành có tiềm năng gia tăng giá trị như thủy sản.

Theo cam kết, EFTA tiếp tục duy trì xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu đối với thủy sản có xuất xứ Việt Nam ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Ở chiều ngược lại, Việt Nam sẽ cắt giảm, xóa bỏ phần lớn thuế nhập khẩu thủy sản từ EFTA theo lộ trình tối đa 11 năm.

Cơ hội xuất khẩu thủy sản giá trị cao, mở rộng nguồn nguyên liệu

Số liệu Hải quan Việt Nam cho thấy, 9 tháng năm 2026, xuất khẩu thủy sản sang Thụy Sĩ đạt hơn 25 triệu USD, giảm 10% so với cùng kỳ; sang Na Uy đạt 12 triệu USD, giảm 5%. Quy mô xuất khẩu còn khiêm tốn và đang sụt giảm cho thấy việc mở rộng thị trường cần những động lực mới, bên cạnh ưu đãi thuế quan.

Theo Phó Tổng Ưin13 Bóng Đá Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng, Thụy Sĩ là thị trường đáng chú ý nhờ sức mua cao, nhu cầu đối với sản phẩm chất lượng, có nguồn gốc minh bạch và được sản xuất theo phương thức bền vững. Trong đó, tôm sinh thái, đặc biệt là tôm nuôi dưới tán rừng ngập mặn được đánh giá có lợi thế riêng. Sản phẩm này vừa đáp ứng nhu cầu thực phẩm, vừa gắn với bảo vệ môi trường và sinh kế cộng đồng, tạo sự khác biệt trong phân khúc cao cấp.

Cũng theo bà Lê Hằng, VEFTA còn được kỳ vọng mở thêm cơ hội cho cá tra, cá ngừ chế biến và các sản phẩm thủy sản có giá trị gia tăng.

Không dừng ở xuất khẩu, VEFTA mở ra hướng hợp tác về nguyên liệu và công nghệ với Na Uy, Iceland - hai quốc gia có ngành khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản phát triển. Đại diện VASEP cho biết, Việt Nam đã hình thành hệ thống nhà máy chế biến, thiết bị, kho lạnh cùng đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường quốc tế. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu trong nước chưa phải lúc nào cũng đáp ứng đủ nhu cầu về sản lượng, chủng loại và tính mùa vụ. Vì thế, việc tăng nhập khẩu cá hồi, cá tuyết, cá thu, cá trích từ Na Uy và Iceland có thể giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung, tận dụng công suất nhà máy và phát triển thêm sản phẩm xuất khẩu.

Đáng chú ý, Việt Nam có thể tiếp cận công nghệ khai thác, bảo quản lạnh trên tàu, truy xuất nguồn gốc điện tử, chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm thủy sản. Đặc biệt, kinh nghiệm của Iceland trong khai thác giá trị từ phụ phẩm được VASEP đánh giá là hướng hợp tác đáng quan tâm với ngành chế biến tôm, cá tra và cá ngừ Việt Nam. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao giá trị thu được từ nguyên liệu, thay vì chủ yếu tập trung vào sản phẩm chế biến truyền thống.

Tận dụng ưu đãi thuế quan, tránh rủi ro về xuất xứ

Phó Tổng Ưin13 Bóng Đá VASEP Lê Hằng nhận định, lợi ích của VEFTA không chỉ nằm ở cắt giảm thuế quan mà còn ở khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh, giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu. Tuy nhiên, ưu đãi thuế không đồng nghĩa sản phẩm sẽ dễ dàng tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ biểu thuế, quy tắc xuất xứ và điều kiện hưởng ưu đãi của từng nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn bền vững và duy trì chất lượng nguồn cung ổn định.

Các chi phí liên quan đến chứng nhận, kiểm soát chuỗi cung ứng, bảo quản, vận chuyển cũng cần được tính toán đầy đủ. Với những thị trường có yêu cầu cao như Thụy Sĩ, chiến lược sản phẩm phải phù hợp từng phân khúc, tránh cạnh tranh trực tiếp giữa hàng cao cấp và hàng phổ thông.

Một vấn đề được VASEP đặc biệt lưu ý là quy tắc xuất xứ đối với nguyên liệu nhập khẩu từ Na Uy, Iceland để chế biến tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang thị trường thứ ba. Theo đó, doanh nghiệp phải xem xét cụ thể quy định về xuất xứ, mức độ gia công, chế biến và điều kiện hưởng ưu đãi tại thị trường đích. Việc nhập khẩu nguyên liệu từ EFTA rồi chế biến tại Việt Nam không đồng nghĩa thành phẩm đương nhiên được hưởng ưu đãi thuế quan ở mọi thị trường. Đây là điểm cần được tính toán ngay từ khâu xây dựng phương án nhập khẩu, tổ chức sản xuất và lựa chọn thị trường xuất khẩu, tránh phát sinh chi phí hoặc không được hưởng ưu đãi như dự kiến.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, VASEP định hướng tăng cường cung cấp thông tin thị trường, kết nối với các nhà nhập khẩu và phân phối tại Thụy Sĩ; đồng thời thúc đẩy hợp tác với Na Uy, Iceland về nguyên liệu, công nghệ chế biến, bảo quản và tận dụng phụ phẩm thông qua xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp và các diễn đàn chuyên ngành. Bản thân VEFTA cũng có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thông tin về thị trường, quy định thương mại và cơ hội kinh doanh thông qua các cổng thông tin công khai bằng tiếng Anh.

Hiện VEFTA vẫn cần hoàn tất thủ tục phê chuẩn để chính thức có hiệu lực. Theo Bộ Công Thương, các bên hướng tới mục tiêu đưa Hiệp định vào thực thi từ đầu năm 2027.

Trong bối cảnh thị trường thủy sản quốc tế tiếp tục biến động, VEFTA được kỳ vọng giúp doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, chủ động hơn về nguyên liệu và đẩy mạnh chế biến sâu. Khả năng tận dụng Hiệp định sẽ phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường, kiểm soát chi phí và tổ chức hiệu quả chuỗi cung ứng.

Lam Ngọc