Mở rộng đấu giá trực tuyến, bảo đảm cạnh tranh thực chất

Ưu tiên các cuộc đấu giá đất ở quy mô lớn

Phát biểu tại tổ, đại biểu Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đẩy mạnh chuyển đổi số, giảm chi phí tuân thủ; đồng thời kiểm soát nguy cơ thông đồng, thao túng giá, nâng cao tính công khai, cạnh tranh và minh bạch trong hoạt động đấu giá.

Đối với quy định về đấu giá trực tuyến, đại biểu bày tỏ thống nhất với chủ trương mở rộng hình thức này nhằm tăng tính công khai, minh bạch, hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa những người tham gia, qua đó góp phần phòng ngừa thông đồng, thao túng giá. Tuy nhiên, việc xác định những loại tài sản bắt buộc đấu giá trực tuyến cần được nghiên cứu kỹ hơn.

Theo dự thảo, một số tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân có tổng giá khởi điểm trong một cuộc đấu giá từ 200 triệu đồng trở lên thuộc diện bắt buộc đấu giá trực tuyến, trừ các trường hợp ngoại lệ. Trong khi đó, đối với QSDĐ khi Nhà nước giao đất ở cho cá nhân, dự thảo mới quy định theo hướng khuyến khích áp dụng hình thức này, kể cả những cuộc đấu giá có giá trị lớn.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm cho rằng, quy định như vậy chưa thật sự hợp lý, bởi đấu giá QSDĐ ở là lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ thông đồng, trả giá cao bất thường rồi bỏ tiền đặt trước, gây biến động mặt bằng giá đất, tác động đến thị trường bất động sản và quyền lợi của người dân.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu đưa đấu giá QSDĐ khi Nhà nước giao đất ở cho cá nhân vào diện bắt buộc đấu giá trực tuyến theo lộ trình, trước hết đối với những cuộc đấu giá có quy mô lớn, nhiều thửa đất hoặc có nguy cơ cao về thông đồng, thao túng giá.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý không nên áp dụng bắt buộc đồng loạt đối với tất cả các cuộc đấu giá đất ở, bởi điều kiện hạ tầng công nghệ và khả năng tiếp cận của người dân giữa các địa phương còn khác nhau. Việc mở rộng cần có lộ trình và cơ chế hỗ trợ phù hợp, bảo đảm quyền tham gia đấu giá của người dân.

Liên quan đến tiêu chí tổng giá khởi điểm từ 200 triệu đồng, đại biểu nhận định mức này có ưu điểm là rõ ràng, dễ áp dụng nhưng chưa phản ánh đầy đủ tính chất và yêu cầu tổ chức đấu giá đối với từng loại tài sản.

Theo đại biểu, có những tài sản giá trị không lớn nhưng thu hút đông người tham gia, phù hợp với đấu giá trực tuyến. Ngược lại, một số tài sản giá trị cao lại mang tính chuyên dụng, cần được xem xét thực tế hoặc đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật đặc thù. Nếu chỉ căn cứ vào tổng giá khởi điểm của cả cuộc đấu giá, những tài sản có tính chất tương tự cũng có thể phải áp dụng hình thức đấu giá khác nhau tùy theo việc được bán riêng lẻ hay theo lô.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị làm rõ cơ sở xác định ngưỡng 200 triệu đồng, đánh giá tác động và nghiên cứu cơ chế điều chỉnh phù hợp. Việc quy định trường hợp bắt buộc đấu giá trực tuyến cần kết hợp tiêu chí định lượng với những ngoại lệ cụ thể, tránh cứng nhắc hoặc tạo ra sự tùy nghi trong áp dụng.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát các quy định dẫn chiếu đến Luật Đất đai, nhất là trong bối cảnh pháp luật đất đai đang được nghiên cứu sửa đổi. Theo đó, cần cân nhắc viện dẫn chung đến pháp luật về đất đai thay vì dẫn chiếu vào một điểm, khoản cụ thể, nhằm bảo đảm tính ổn định và thống nhất khi các luật được sửa đổi, ban hành.

Làm rõ điều kiện đấu giá khi chỉ có một người tham gia

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Minh Tâm đặc biệt quan tâm là quy định về đấu giá tài sản trong trường hợp chỉ có một người đăng ký tham gia hoặc một người trả giá.

Theo đại biểu, mục đích của đấu giá là thông qua cạnh tranh để xác định mức giá phù hợp, bảo đảm hiệu quả khai thác tài sản. Khi chỉ có một người tham gia hoặc một người trả giá, yếu tố cạnh tranh thực chất có thể chưa được bảo đảm đầy đủ, nhất là đối với tài sản công và QSDĐ.

Đại biểu phân tích, trường hợp chỉ có một người tham gia có thể xuất phát từ việc tài sản thực sự ít người quan tâm, nhưng cũng có thể do cách thức công khai thông tin, xác định điều kiện tham gia hoặc tổ chức đấu giá đã hạn chế sự tham gia của những người có nhu cầu.

Nếu không phân biệt rõ các trường hợp này, quy định có nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa những cuộc đấu giá thiếu cạnh tranh, làm thất thoát tài sản của Nhà nước. Tuy nhiên, nếu bắt buộc tổ chức đấu giá lại nhiều lần trong mọi trường hợp cũng có thể kéo dài thời gian, phát sinh chi phí và làm giảm hiệu quả xử lý tài sản.

Từ thực tế đó, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm đề nghị chỉnh lý quy định theo hướng cho phép đấu giá trong trường hợp chỉ có một người tham gia khi đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định, nhưng phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt đối với tài sản công, QSDĐ và những tài sản có giá trị lớn.

Theo đại biểu, cần quy định rõ ba điều kiện để cuộc đấu giá được tiếp tục: đã thực hiện đầy đủ việc công khai thông tin và trình tự, thủ tục đấu giá; không có căn cứ xác định việc chỉ có một người tham gia là do hành vi hạn chế cạnh tranh, thông đồng hoặc cản trở người tham gia; và không có quyết định của cơ quan có thẩm quyền yêu cầu tạm dừng, đình chỉ hoặc hủy việc đấu giá.

Đáng chú ý, đối với quy định tại dự thảo yêu cầu không có khiếu nại liên quan đến trình tự, thủ tục cho đến ngày tổ chức phiên đấu giá, đại biểu cho rằng cần nghiên cứu kỹ để tránh phát sinh vướng mắc trong thực tiễn.

Theo đại biểu, nếu chỉ cần phát sinh khiếu nại, không phân biệt nội dung và căn cứ, đã khiến cuộc đấu giá không thể tiến hành thì quy định có nguy cơ bị lợi dụng để kéo dài thời gian xử lý tài sản, nhất là đối với tài sản bảo đảm và tài sản thi hành án.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu thay điều kiện “không có khiếu nại” bằng điều kiện không có quyết định của cơ quan có thẩm quyền yêu cầu tạm dừng, đình chỉ hoặc hủy việc đấu giá. Đồng thời, cần xác định rõ cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, vừa bảo đảm quyền khiếu nại hợp pháp, vừa tránh để khiếu nại không có căn cứ trở thành công cụ cản trở hoạt động đấu giá.

Liên quan đến trường hợp người trúng đấu giá từ chối kết quả, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm đề nghị làm rõ cách xử lý khi có từ hai người trả giá liền kề trở lên... Đây là tình huống cần được dự liệu trong dự thảo để tránh lúng túng, phát sinh cách hiểu khác nhau khi tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng quan tâm đến quy định về người không được đăng ký tham gia đấu giá. Theo đại biểu, việc bảo đảm bí mật thông tin, phòng ngừa thông đồng và các hành vi làm sai lệch kết quả đấu giá là cần thiết, song cần đánh giá kỹ phạm vi hạn chế quyền tham gia đấu giá.

Đối với quy định không cho phép người làm việc trong tổ chức hành nghề đấu giá tài sản thực hiện cuộc đấu giá được đăng ký tham gia, đại biểu cho rằng có thể phát sinh bất cập tại những địa bàn chỉ có một tổ chức hành nghề đấu giá, làm hạn chế cơ hội tham gia đấu giá của những người làm việc tại tổ chức đó.

Do vậy, cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá quy định này, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phòng ngừa thông đồng, bảo vệ tính minh bạch của hoạt động đấu giá và quyền tham gia đấu giá hợp pháp, phù hợp với tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Từ góc độ kỹ thuật lập pháp, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm đề nghị phân định rõ phạm vi điều chỉnh giữa Luật Đấu giá tài sản và pháp luật chuyên ngành. Theo đó, Luật Đấu giá tài sản cần quy định thống nhất về nguyên tắc, trình tự, thủ tục và hoạt động hành nghề đấu giá; còn pháp luật chuyên ngành quy định về điều kiện pháp lý của tài sản, điều kiện của người nhận chuyển giao tài sản, thẩm quyền quyết định đưa tài sản ra đấu giá và những nghĩa vụ đặc thù phát sinh sau khi trúng đấu giá.

Đại biểu đồng thời đề nghị rà soát những quy định còn quá chi tiết về trình tự, thủ tục hành chính trong dự thảo Luật. Theo đại biểu, luật nên tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định và có giá trị lâu dài; còn các nội dung chi tiết, mang tính kỹ thuật hoặc thường xuyên biến động cần nghiên cứu giao Chính phủ hoặc Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định, hướng dẫn theo thẩm quyền.

Việc phân định rõ phạm vi điều chỉnh, xác định các điều kiện áp dụng và hoàn thiện quy định theo hướng linh hoạt, phù hợp thực tiễn sẽ góp phần bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, giảm chi phí tuân thủ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, hướng tới hoạt động đấu giá tài sản công khai, minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả.

Diệp Anh