Mỹ siết “vòng vây” kinh tế với Iran

Washington mở “mặt trận kinh tế khốc liệt nhất”

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố một loạt biện pháp trừng phạt nghiêm khắc nhằm vào Iran cùng các cá nhân, doanh nghiệp và thực thể bị cáo buộc hỗ trợ nền kinh tế nước này.

Trong bài phát biểu đăng trên mạng xã hội X sáng 25/8, theo giờ Việt Nam, ông Bessent ví chiến dịch mới với “Ngày D” trong Chiến tranh thế giới thứ hai - thời điểm đánh dấu sự khởi đầu của một chiến dịch lớn do Mỹ và các đồng minh tiến hành nhằm đẩy lùi đối phương khỏi những vị trí chiến lược, kể cả tại các nước thứ ba.

“Ngày nay, với tinh thần tương tự, chúng tôi đang phát động một cuộc tổng công kích kinh tế nhằm vào các mối liên kết tài chính của Iran trên toàn cầu. Mục tiêu của chúng tôi là cắt đứt mọi huyết mạch kinh tế đang duy trì chế độ này cho đến khi Tehran bị cô lập hoàn toàn”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ tuyên bố.

Theo ông Bessent, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump, Mỹ không còn chỉ tìm cách kiềm chế mối đe dọa từ Iran mà hướng tới chấm dứt hoàn toàn mối đe dọa đó.

Truyền thông Qatar cho biết, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa ra các quyết định trừng phạt liên quan đến năm lĩnh vực gồm tài sản kỹ thuật số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển. Washington cho rằng đây là những kênh được Chính phủ Iran sử dụng để duy trì và hỗ trợ nền kinh tế trong điều kiện bị cô lập.

Gần 60 cá nhân, thực thể và tàu thuyền cũng bị đưa vào danh sách trừng phạt. Các biện pháp này được thiết kế nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của Iran đối với hệ thống tài chính quốc tế, công nghệ, hoạt động vận chuyển hàng hóa và những nguồn thu từ bên ngoài.

Cách tiếp cận “không để lọt”

Bộ trưởng Bessent tuyên bố, việc hoạt động trong những “vùng xám” của cuộc xung đột không còn được Washington chấp nhận. Thay vào đó, Mỹ sẽ áp dụng cách tiếp cận “không để lọt” trong quá trình thực thi các lệnh trừng phạt. Ông Bessent đồng thời cảnh báo bất kỳ hình thức giao dịch hoặc hợp tác kinh tế nào với Iran đều có thể khiến các bên liên quan phải đối mặt với toàn bộ công cụ gây sức ép mà Washington có thể sử dụng.

Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, các quốc gia lựa chọn đứng về phía Washington sẽ được hưởng lợi từ quan hệ đối tác với Mỹ. Ngược lại, những bên tiếp tục duy trì quan hệ kinh tế với Tehran cần chuẩn bị cho nguy cơ bị cô lập cùng Iran.

Các quốc gia và tổ chức liên quan sẽ chỉ có một “thời hạn nhất định” để chấm dứt những hoạt động đã được giới chức Mỹ xác định, trong đó có yêu cầu đóng cửa các chi nhánh ngân hàng Iran ở nước ngoài.

Khi được hỏi liệu những ngân hàng Trung Quốc có giao dịch với Iran có thể trở thành mục tiêu hay không, ông Bessent khẳng định: “Không ai nằm ngoài phạm vi tác động của các biện pháp trừng phạt của Mỹ”.

Ông cũng cảnh báo những thực thể tạo điều kiện cho hoạt động rửa tiền của Iran sẽ bị loại khỏi hệ thống thanh toán bằng đồng USD. Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho biết, một tổ chức tài chính lớn có liên quan đến Iran dự kiến bị áp đặt lệnh trừng phạt vào cuối tuần.

Chiến dịch mới được triển khai sau khi Tổng thống Trump tuyên bố mở “mặt trận kinh tế khốc liệt nhất” nhằm vào Tehran. Động thái này diễn ra trong bối cảnh thời hạn 60 ngày đàm phán nhằm tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình với Iran kết thúc ngày 17/8 mà không đạt được đột phá.

“Đây là chiến dịch kinh tế khốc liệt nhất từng được tiến hành nhằm vào bất kỳ quốc gia nào. Đây sẽ là cuộc chiến kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social tối 19/8.

Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời cảnh báo bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ nền kinh tế Iran đều có thể phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng. Những tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan Chính phủ cung cấp bất kỳ hình thức hỗ trợ nào cho Tehran đều có nguy cơ trở thành đối tượng bị Washington gây sức ép.

Ông Donald Trump đặc biệt yêu cầu chấm dứt hoạt động buôn lậu dầu mỏ, các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, chuyển tiền mặt, hoạt động đổi ngoại tệ, đăng ký tàu biển và việc sử dụng những công ty bình phong.

“Đây sẽ là một ‘Ngày D’ về kinh tế và chúng tôi cần tất cả đồng minh sát cánh cùng Mỹ để cô lập và đánh bại mối đe dọa từ Iran”, Tổng thống Mỹ tuyên bố.

Tehran thừa nhận khó khăn nhưng không khuất phục

Phản ứng trước đợt trừng phạt mới, người phát ngôn Chính phủ Iran Fatemeh Mohajerani khẳng định Chính phủ và Tổng thống Masoud Pezeshkian sẽ đưa đất nước vượt qua tình thế khó khăn hiện nay.

“Chính phủ và Tổng thống, bằng sự sáng suốt và quyết tâm, sẽ đưa đất nước vượt qua giai đoạn này. Chúng tôi không phủ nhận những khó khăn về kinh tế; nhưng bằng những quyết sách đúng đắn và bằng việc duy trì đoàn kết, như chúng ta đã làm trong những ngày qua, chúng ta sẽ vượt qua thử thách khắc nghiệt này”, bà Mohajerani viết trên mạng xã hội X sáng 25/8.

Tuyên bố cho thấy Tehran không phủ nhận tác động của sức ép từ bên ngoài, song khẳng định các biện pháp trừng phạt sẽ không khiến Iran thay đổi lập trường. Chính phủ nước này đang tìm cách củng cố tâm lý xã hội trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục chịu sức ép, trong khi khả năng điều chỉnh giá nhiên liệu đang trở thành vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm.

Ngày 23/8, Tổng thống Pezeshkian thừa nhận xã hội Iran đang phải đối mặt với nhiều vấn đề. Ông cho biết Chính phủ đang nỗ lực hạn chế ảnh hưởng đối với đời sống người dân, song cáo buộc phía đối phương tìm mọi cách cản trở những nỗ lực của Tehran.

Trước đó hai ngày, nhà lãnh đạo Iran lưu ý giá nhiên liệu trong nước thấp hơn đáng kể so với phần lớn các quốc gia trên thế giới. Theo ông, Chính phủ phải chi khoảng 1,3 triệu rial cho mỗi lít xăng được sản xuất tại các nhà máy lọc dầu, trong khi mức giá bán thấp nhất dành cho người dân chỉ là 15.000 rial/lít.

Hai mức giá khác áp dụng cho phương tiện cá nhân là 30.000 rial và 50.000 rial/lít, tiếp tục tạo ra gánh nặng tài chính lớn đối với ngân sách. Người sử dụng xe nhập khẩu, xe đăng ký tại các khu thương mại tự do hoặc xe mới đăng ký phải trả mức giá cao nhất.

Vấn đề nhiên liệu làm gia tăng sức ép

Iran đang áp dụng cơ chế bán xăng theo nhiều mức giá và hạn ngạch riêng. Người dân chỉ có thể mua nhiên liệu trợ giá bằng thẻ nhiên liệu, trong khi các trạm xăng được sử dụng thẻ riêng để bán thêm theo mức giá cao nhất. Tại Tehran, lượng mua bổ sung trong mỗi lần bị giới hạn ở mức 25 lít.

Hạn ngạch đối với mức giá thấp nhất hiện là 60 lít mỗi tháng. Kể từ đầu năm theo lịch Iran, tức khoảng cuối tháng 3, giới chức đã giảm hạn ngạch ở mức giá thứ hai từ 100 xuống 70 lít. Sau khi giao tranh giữa Iran và Mỹ liên quan đến eo biển Hormuz bùng phát trở lại trong tháng 7, hạn ngạch tiếp tục giảm còn 50 lít.

Trong khi đó, mức tiêu thụ nhiên liệu hằng ngày của Iran vào khoảng 135 triệu lít, vượt sản lượng khoảng 121 triệu lít/ngày được giới chức công bố hồi đầu tháng. Khoảng cách giữa sản xuất và tiêu thụ càng làm gia tăng sức ép đối với ngân sách và hệ thống cung ứng trong nước.

Để bù đắp những tổn thất tài chính, Chính phủ Iran tìm cách nâng sản lượng lọc dầu, sử dụng thêm các sản phẩm hóa dầu và pha trộn nhiên liệu. Hoạt động nhập khẩu nhiên liệu cũng bị đình trệ do chiến tranh.

Việc Mỹ đồng thời siết các dòng tài chính, vận tải biển, hàng không, công nghệ và hoạt động giao dịch xuyên biên giới có thể khiến bài toán năng lượng và ngân sách của Iran thêm khó khăn. Tuy nhiên, phản ứng đầu tiên từ Tehran cho thấy nước này lựa chọn nhấn mạnh khả năng chống chịu, duy trì đoàn kết trong nước và tiếp tục đối đầu với chiến dịch cô lập kinh tế do Washington phát động.