Bảo đảm quyền làm chủ của người dân ở cơ sở

Lấy người dân làm trung tâm

Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, các ĐBQH thành phố Hà Nội nhấn mạnh, yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền làm chủ phải được cụ thể hóa thành những quyền có thể thực hiện, có cơ chế bảo đảm và được giám sát trong thực tiễn.

Theo ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt, vấn đề căn bản đặt ra trong lần sửa đổi này là làm thế nào để người dân thực sự làm chủ những công việc của cộng đồng mình, thay vì chỉ tham gia các cuộc họp, đóng góp ý kiến rồi chờ quyết định. Như vậy, cần làm rõ thực quyền tự quản của cộng đồng dân cư, quyền khởi xướng công việc chung và cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của từng người dân.

Từ yêu cầu đó, đại biểu đề nghị cụ thể hóa phạm vi những công việc nhân dân được bàn và quyết định, phân định rõ với thẩm quyền quản lý nhà nước cũng như trách nhiệm hỗ trợ của chính quyền cấp xã. Theo đại biểu, tự quản không có nghĩa là chính quyền buông trách nhiệm, nhưng cũng không phải mọi việc của cộng đồng đều phải biến thành một thủ tục hành chính. Làm rõ ranh giới này là điều kiện quan trọng phát huy vai trò chủ động của cộng đồng dân cư, đồng thời bảo đảm trách nhiệm quản lý nhà nước.

Cùng với phát huy quyền chủ động của cộng đồng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của từng người dân cũng là yêu cầu quan trọng trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh, quyết định theo đa số là cần thiết nhưng không có nghĩa đa số được đặt ra bất kỳ nghĩa vụ nào cho thiểu số. Một khoản đóng góp tự nguyện không thể trở thành khoản thu bắt buộc chỉ vì đã được biểu quyết thông qua.

Đại biểu đề nghị chỉ yêu cầu người dân chấp hành những quyết định đúng thẩm quyền, đúng pháp luật; công khai việc thu, chi, sử dụng nguồn đóng góp; đồng thời có cơ chế kiến nghị, xem xét lại khi quyền lợi hợp pháp bị ảnh hưởng. Ngoài ra, vai trò giám sát của MTTQ và Ban Thanh tra nhân dân cũng cần được phát huy, bởi dân chủ không chỉ là bảo đảm quyền của đa số quyết định mà còn phải bảo vệ quyền hợp pháp của những người không đồng thuận.

Nâng cao trách nhiệm giải trình, đề cao vai trò người đứng đầu

Một nội dung được các đại biểu quan tâm là hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, phản hồi, giải quyết kiến nghị của người dân, gắn với trách nhiệm cụ thể của cơ quan, tổ chức và người đứng đầu. Đây được xem là yêu cầu quan trọng khắc phục tình trạng thực hiện dân chủ hình thức, bảo đảm ý kiến và kiến nghị chính đáng của nhân dân được theo dõi, giải quyết đến cùng.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, dự thảo Luật đã quy định quyền được phản hồi kiến nghị và trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu, nhưng vấn đề thực tiễn cần giải quyết là khi người dân đã góp ý, đã kiến nghị, thậm chí kiến nghị nhiều lần, thì ai có trách nhiệm theo dõi đến cùng. Vì vậy, cần xác định rõ một đầu mối chịu trách nhiệm tiếp nhận, chuyển xử lý, theo dõi và thông báo kết quả; đồng thời, phân biệt việc phản hồi ban đầu với giải quyết thực chất theo pháp luật chuyên ngành.

"Đề nghị đổi mới cách đánh giá kết quả thực hiện dân chủ ở cơ sở theo hướng chú trọng những kết quả thực chất: người dân có tiếp cận được thông tin hay không; kiến nghị có được trả lời hay không; quyết định của cộng đồng có được thực hiện hay không và những vấn đề tồn đọng có được giải quyết hay không", ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt nêu quan điểm.

Cùng quan tâm đến trách nhiệm trong thực hiện dân chủ, ĐBQH Nguyễn Thị Tuyến nhấn mạnh yêu cầu quy định cụ thể, rõ ràng trách nhiệm của người đứng đầu tại các cơ quan, đơn vị hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập không tự chủ. Theo đại biểu, cơ chế xử lý đối với trường hợp người đứng đầu không thực hiện đúng quy định về dân chủ trong dự thảo Luật còn khá hạn chế, chưa đủ sức xử lý những trường hợp không nghiêm túc thực hiện quy chế dân chủ.

Ở góc độ hoàn thiện cơ chế thực thi, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, cần bổ sung chế tài xử phạt vi phạm hành chính và cơ chế tự động chuyển cấp khi quá thời hạn giải trình kiến nghị của Nhân dân. Đại biểu đánh giá, quy định về nguyên tắc xử lý vi phạm trong dự thảo Luật hiện mới dừng ở mức khung, mang tính định tính; trong khi chưa có danh mục cụ thể các hành vi vi phạm chuyên ngành như cố tình không công khai thông tin, không tổ chức lấy ý kiến nhân dân hoặc trì hoãn ban hành báo cáo giải trình.

Do đó, đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết về hành vi vi phạm, hình thức, mức xử phạt vi phạm hành chính và biện pháp xử lý kỷ luật công vụ đối với các hành vi cản trở, trì hoãn, không công khai thông tin, không tổ chức lấy ý kiến hoặc không thực hiện nghĩa vụ giải trình kiến nghị của nhân dân.

Cùng với hoàn thiện cơ chế thực hiện dân chủ trực tiếp, các ĐBQH thành phố Hà Nội cũng quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ số, bảo đảm các hình thức thực hiện dân chủ phù hợp với điều kiện thực tiễn và có cơ chế kiểm soát hiệu quả khi dự thảo Luật đã có bước tiến khi quy định việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trên 13Vin Khuyến Mãi số, đồng thời đa dạng hóa các hình thức để nhân dân bàn và quyết định. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện quy định về biểu quyết trực tuyến, nhất là nguyên tắc quy đổi, hợp nhất kết quả biểu quyết giữa hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Ngoài ra, các ý kiến đều cho thấy sự thống nhất về yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự án Luật theo hướng đồng bộ và khả thi hơn. Từ phát huy quyền tự quản của cộng đồng dân cư, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của từng người dân đến nâng cao trách nhiệm giải trình, trách nhiệm người đứng đầu; hướng tới mục tiêu bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện đầy đủ, hiệu quả nhất.