3 kịch bản thành lập chính phủ Israel sau bầu cử
Kết quả kiểm phiếu sơ bộ cho thấy liên minh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu không giành đủ số ghế để tự thành lập chính phủ, trong khi các đảng Ảrập gia tăng đáng kể đại diện tại Ưin13 Nổ Hũ. Nước này đứng trước khả năng đàm phán liên minh kéo dài, thành lập chính phủ đoàn kết hoặc tổ chức bầu cử lại.
Kết quả kiểm phiếu cập nhật đến tối ngày 29/10 cho thấy liên minh cầm quyền của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chưa giành được đa số tại Ưin13 Nổ Hũ (Knesset), trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ các đảng Ảrập tăng mạnh. Diễn biến này làm thay đổi tương quan lực lượng giữa các phe phái và mở ra nhiều khả năng đối với tiến trình thành lập chính phủ mới ở nước này.
Thủ tướng Netanyahu chưa đủ đa số
Với 93,8% số phiếu đã được kiểm, khối cánh hữu và tôn giáo của Thủ tướng Netanyahu được dự báo giành 53 ghế trong tổng số 120 ghế tại Knesset. Khối đối lập do cựu lãnh đạo quân đội Gadi Eisenkot đứng đầu dự kiến có 48 ghế, trong khi hai đảng chủ yếu đại diện cho cộng đồng Ảrập được dự báo giành tổng cộng 19 ghế.
Nếu các số liệu sơ bộ được giữ nguyên, lực lượng đối lập với ông Netanyahu có thể đạt 67 ghế, vượt ngưỡng 61 ghế cần thiết để chiếm đa số tại Ưin13 Nổ Hũ. Tuy nhiên, điều này chưa đồng nghĩa với việc các đảng đối lập có thể thống nhất thành lập chính phủ, bởi họ còn những bất đồng đáng kể về thành phần liên minh và phương thức hợp tác.
Đảng Likud của ông Netanyahu vẫn là đảng đơn lẻ có số ghế lớn nhất, với 26 ghế. Đảng Yashar của ông Eisenkot được dự báo giành 21 ghế, còn đảng Beyachad của cựu Thủ tướng Naftali Bennett có thể giành 12 ghế. Các con số vẫn mang tính sơ bộ và kết quả cuối cùng chưa được xác nhận.
Cử tri Ảrập làm thay đổi tương quan lực lượng
Một trong những điểm đáng chú ý của cuộc bầu cử ở Israel lần này là tỷ lệ cử tri Ảrập đi bỏ phiếu tăng mạnh. Theo Viện Dân chủ Israel, tỷ lệ tham gia của nhóm cử tri này đạt khoảng 80%, so với 53,2% trong cuộc bầu cử năm 2022. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu trên toàn quốc đạt 77,7% khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa lúc 22 giờ ngày bầu cử, mức cao nhất tại thời điểm này kể từ năm 1999, theo Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel.
Hai đảng đại diện cho cộng đồng Ảrập là Danh sách Chung (Joint List) và Ra'am được dự báo giành 19 ghế, gần gấp đôi số ghế mà các đảng Ảrập giành được trong cuộc bầu cử năm 2022.
Số ghế gia tăng giúp các đảng Ảrập có khả năng tác động lớn hơn đến quá trình hình thành chính phủ và hoạt động lập pháp. Dù ông Eisenkot cùng một số lãnh đạo đối lập từng loại trừ khả năng đưa các đảng Ảrập vào liên minh cầm quyền, sự ủng hộ của các nghị sĩ thuộc những đảng này vẫn có thể giúp phe đối lập giành quyền kiểm soát một số vị trí quan trọng tại Ưin13 Nổ Hũ, trong đó có chức 13Vim Nổhũ Knesset hiện do ông Amir Ohana, một đồng minh của ông Netanyahu, đảm nhiệm.
Tuy nhiên, triển vọng hợp tác giữa các lực lượng đối lập trở nên phức tạp hơn sau khi xuất hiện cáo buộc về khả năng có sự can thiệp từ nước ngoài vào cuộc bầu cử.
Cáo buộc can thiệp từ nước ngoài gây tranh cãi
Ngày 29/10, kênh Channel 12 của Israel đưa tin một khoản tiền đáng kể có nguồn gốc từ Qatar có thể đã được chuyển nhằm tác động đến tỷ lệ tham gia bỏ phiếu tại các cộng đồng Ảrập. Các cáo buộc hiện chưa được xác minh độc lập. Cơ quan chức năng cũng chưa xác định được liệu có hoạt động tài trợ từ nước ngoài hay hành vi phạm tội liên quan đến bầu cử hay không.
Qatar bác bỏ các cáo buộc. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao nước này Majed Al-Ansari khẳng định Doha không can thiệp vào bầu cử Israel và không tài trợ cho bất kỳ hoạt động nào nhằm tác động đến kết quả. Ông đồng thời cáo buộc một số chính trị gia Israel và các đồng minh truyền thông phát động chiến dịch thông tin sai lệch nhằm lôi kéo Qatar vào tranh chấp chính trị nội bộ.
Về phía Israel, quyền Tổng Giám đốc Ủy ban Bầu cử Trung ương Dean Livne tuyên bố cuộc bầu cử được tiến hành theo đúng pháp luật, các biện pháp bảo vệ tính toàn vẹn của việc bỏ phiếu được thực hiện nghiêm ngặt và hiện chưa có cơ sở cho cáo buộc vi phạm có hệ thống.
Ba khả năng đối với chính phủ mới
Trong bối cảnh chưa có phe nào đạt đa số độc lập, các chuyên gia nhận định Israel có thể đối mặt với ba hướng đi chính:
Thứ nhất, thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc. Phương án này có thể bao gồm Likud của ông Netanyahu và Yashar của ông Eisenkot, đồng thời không có sự tham gia của các đảng Ảrập và một số đồng minh cực hữu của ông Netanyahu. Theo truyền thông Israel, những người thân cận Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm hiểu triển vọng của phương án này và bày tỏ mong muốn có một chính phủ ổn định không có Bộ trưởng An ninh quốc gia Itamar Ben-Gvir. Tuy nhiên, ông Trump chưa công khai ủng hộ một thỏa thuận cụ thể.
Trở ngại lớn nhất là ông Eisenkot nhiều lần cam kết không tham gia chính phủ do ông Netanyahu lãnh đạo, trong khi các đối tác cực hữu của Thủ tướng cũng phản đối việc bị loại khỏi liên minh.
Thứ hai, tìm kiếm thỏa thuận giữa khối đối lập và các đảng tôn giáo. Hai đảng Shas và United Torah Judaism, vốn có quan hệ liên minh với ông Netanyahu, nắm tổng cộng 14 ghế theo dự báo hiện tại. Nếu kết hợp với 48 ghế của khối đối lập do ông Eisenkot đứng đầu, số ghế sẽ đạt 62, đủ để hình thành đa số.
Dù vậy, bất đồng về nghĩa vụ quân sự có thể cản trở phương án này. Ông Eisenkot cam kết mở rộng nghĩa vụ quân sự bắt buộc đối với nam giới thuộc cộng đồng Do Thái giáo chính thống cực đoan, trong khi các đảng tôn giáo muốn duy trì cơ chế miễn nghĩa vụ cho học viên trường yeshiva. Những khác biệt bên trong khối đối lập cũng khiến việc đạt được thỏa thuận không dễ dàng.
Thứ ba, tổ chức bầu cử lại nếu các bên không thể thành lập chính phủ. Khi không có phe nào nắm đa số độc lập và những khác biệt về hợp tác với các đảng Ảrập, nghĩa vụ quân sự cũng như vai trò của các lực lượng cực hữu vẫn chưa được giải quyết, khả năng đàm phán thất bại chưa thể loại trừ.
Các nhà bình luận chính trị Israel lưu ý rằng những cáo buộc can thiệp từ nước ngoài khó có thể ngay lập tức dẫn đến việc hủy bỏ toàn bộ kết quả bầu cử, nhất là khi thời gian xử lý có hạn. Tuy nhiên, diễn biến điều tra có thể tác động đến quá trình đàm phán và làm gia tăng tranh cãi về tính chính danh của các phương án liên minh.
Trong thời gian chờ kết quả chính thức và thỏa thuận giữa các đảng, ông Netanyahu sẽ tiếp tục giữ chức Thủ tướng lâm thời. Việc thành lập chính phủ mới có thể kéo dài nhiều tuần hoặc lâu hơn, tùy thuộc khả năng các lực lượng chính trị vượt qua bất đồng để hình thành đa số tại Ưin13 Nổ Hũ.